(Niet) Zachtzinnig en hardhandig

Door Wybo Mentink

Ik heb het boek “Godel. Escher, Bach: een Eeuwige Gouden Band” (vijfde druk, 1988, Uitgeverij Contact) in mijn handen. De bladzijden vallen er bijna uit doordat ik dit werk, een belangrijke inspiratiebron voor mijn leven, al zo vaak ingekeken heb en ik heb het nog lang niet uit. De schrijver is Douglas R. Hofstadter. Heel vaak moet ik aan zijn inleidende woord van dank terugdenken als ik weer eens vast dreig te lopen in mijn labyrinthische en chaotische levenswandel. Wat is het toch fijn om een intellectueel te zijn.

Ik herhaal zijn twee laatste ontroerende alinea's:
“Ik heb geprobeerd me alle mensen te herinneren die aan de totstandkoming van dit boek hebben bijgedragen, maar ongetwijfeld heb ik niet allen genoemd.
Ik zekere zin is dit boek een getuigenis van mijn geloof. Ik hoop dat dit overkomt bij mijn lezers en dat mijn enthousiasme en eerbied voor bepaalde ideeen zullen doordringen tot het hart en de gedachten van enkele mensen. Meer mag ik niet verlangen.“
[D.R.H. Bloomington en Stanford januari 1979]

Het lezen van dergelijke zinnen bewerkstelligt bij mij een ervaring waarbij gevoel en verstand een worden, harmonieus samenvloeien als het ware. Bij mij leidt dit tot verstilling. Het is goed zo. Het werk is voltooid. Je kunt niet meer dan je uiterste best doen als je grenzen wilt verleggen. De erkenning dat er altijd andere, onmisbare, mensen in het het nabije en verre verleden aan de basis van je succes hebben gestaan is iets wat in onze geindividualiseerde samenleving nog wel eens vergeten wordt. En denk je ook eens in welke vreugde en hoeveel plezier het schrijven van zo'n boek een mens oplevert!

Wat mij altijd zo opvalt aan of bij hele slimme mensen is hun bescheidenheid of ook wel hun nederigheid. Soms bespeur ik zelfs vormen van gelatenheid. Maar dit is wel iets anders dan onderworpenheid, afhankelijkheid en onzelfstandigheid. Daar hebben ze een (bloed)hekel aan zeg als ze tekeer gaan tijdens hun onderzoekende en scheppende werk.

En bijna altijd hebben ze ontzag voor complexiteit, gevoel voor humor en oog voor (mede)menselijkheid. Dat is weer een nieuw onderzoek waard. Probeer deze mensen die op het scherpst van de snede opereren maar eens te begrijpen. Het eenvoudigste is om met hen predikaten te vormen met gek of geniaal. Dat gebeurt dan ook heel vaak. DRH is geniaal en niet gek.

Voor mij is Godel, Escher, Bach een boek dat onnoemelijk veel bouwstenen aanreikt om creativiteit en leerprocessen te exploreren. U weet dat dit belangrijk is om de (niet) zachtzinnige en hardhandige uitdagingen inde 21-ste het hoofd te kunnen bieden. Als er ongelukkige en gefrustreerde mensen zijn met een writersblock dan kunnen zij hier vast wel iets van hun gading vinden om weer aan de gang te komen en opnieuw aan de slag te gaan, waar ook ter wereld. Volgend jaar pak ik dit boek er weer regelmatig bij om het schrijven van mijn Gaza Papers II te laten vlotten. Succes gegarandeerd en verzekerd, met heel veel dank aan Douglas R. Hofstadter en vele anderen. Ik hoop dat DRH nog een nieuw boek gaat schrijven. Wie weet?

Mijn laatste post-it blinkt weer uit in vaagheid. Vandaag, zondag ga ik naar Helmand, sorry ik bedoel Helmond en dan denk in de trein rustig na over de betekenis van deze tekst.
De titel is Uitzenden (ANN, BNN, CNN): A New(s) Network
1. onderhandelen (chinezen, ind(ones)iers, japanners): belangrijk voer voor vrouwen
2. aantrekkingskracht (mythe, magie, markt): hogere machten
3. (hoor)spelen (M. Toonder, Bergeijk, Jeff Wayne): listen to the radio

Als ik met de jaarwisseling naar Schiermonnikoog ga (er was gelukkig nog een plek op een boot, alle betaalbare huisjes waren al verhuurd) dan neem ik dit boek weer mee, samen met Wuthering Heights van Emily Bronte en een of meer boeken van Charles Darwin.